Dobrostan to nie luksus. To fundament, na którym opiera się jakość pracy, relacje w zespole i zdolność instytucji kultury do realizowania swojej misji. W świecie, w którym tempo zmian rośnie, a oczekiwania wobec pracowników są coraz większe, troska o zdrowie psychiczne, fizyczne i emocjonalne staje się koniecznością — zarówno dla jednostek, jak i dla całych organizacji. Dobrostan to również stan równowagi. To poczucie sensu, energii, sprawczości i bezpieczeństwa. To umiejętność radzenia sobie ze stresem, budowania zdrowych granic, regenerowania się i tworzenia relacji, które wspierają, a nie obciążają. W bibliotekach te elementy są szczególnie ważne, bo praca z ludźmi wymaga uważności, empatii i odporności psychicznej.
Praca to pasja, ale także liczne wyzwania.
Szybkie tempo zmian, praca z różnorodnymi grupami odbiorców, presja organizacyjna, wielozadaniowość czy konieczność przyjmowania rozlicznych ról — często wykraczających poza te zawodowe — zdecydowanie nie sprzyjają równowadze. W instytucjach kultury pracownicy mierzą się z rosnącymi oczekiwaniami odbiorców i przełożonych, koniecznością ciągłego uczenia się i adaptacji, pracą emocjonalną, która bywa niewidoczna, ale bardzo obciążająca, ograniczonymi zasobami — czasowymi, finansowymi, kadrowymi oraz poczuciem odpowiedzialności za społeczność i jej potrzeby. To wszystko sprawia, że nawet najbardziej zaangażowane osoby mogą doświadczać przeciążenia, spadku motywacji, frustracji czy wypalenia. A przecież instytucje kultury potrzebują ludzi, którzy mają energię, kreatywność i wewnętrzną równowagę.
Dlatego właśnie powstała idea projektu Biblioteka Dobrostanu.
Sześć miesięcy, trzy różne biblioteki, trzy różne zespoły i wspólny cel – wzmacnianie bibliotekarskiej codzienności. W myśl zasady, że zespół, który potrafi dbać o siebie, pracuje mądrzej, spokojniej i bardziej twórczo. Lepiej reaguje na zmiany, buduje zdrowszą atmosferę i tworzy ofertę, która naprawdę odpowiada na potrzeby społeczności.
Projekt zrealizowano w: Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie, Miejskiej Bibliotece Publicznej w Zabrzu oraz Gminnej Bibliotece Publicznej w Krypnie Kościelnym na Podlasiu. Choć każda z bibliotek działa w innym kontekście – dużego miasta, średniej aglomeracji i małej gminy – wszystkie mierzą się z podobnymi wyzwaniami: rosnącą presją, przeciążeniem, pracą z różnorodnymi grupami użytkowników, a także koniecznością łączenia wielu ról zawodowych. W każdej z nich wybrzmiała potrzeba dbania o zdrowie psychiczne, budowania emocjonalnej odporności oraz tworzenia bezpiecznych warunków pracy.
Pomysłodawczynią tego cyklu warsztatów była Julia Janda – Wilk – kulturoznawczyni, trenerka i coach. Menedżerka kultury z wieloletnim doświadczeniem w zarządzaniu instytucją, zespołem oraz projektami w sektorze bibliotecznym. Od lat działa w obszarze kultury, sztuki i promocji czytelnictwa, koordynując kampanie informacyjne i edukacyjne oraz wspierając kadry kultury w odkrywaniu własnych zasobów i dbaniu o dobrostan. Wiceprezeska Stowarzyszenia LABiB, laureatka wyróżnienia w konkursie Mazowiecki Menadżer Kultury 2024.
Czego dotyczyły warsztaty?
Podczas spotkań uczestnicy przyglądali się temu, czym jest dobrostan i jak można go świadomie wzmacniać w codzienności, mapowali swoje wartości i zasoby, odkrywając, co wspiera ich w pracy i życiu osobistym, mierzyli poziom dobrostanu, ucząc się zauważać sygnały przeciążenia, poznawali techniki relaksacyjne – zarówno wyciszające, jak i te dodające energii, ćwiczyli zdrowe rutyny, które pomagają utrzymać równowagę, rozmawiali o tym, jak radzić sobie w sytuacjach trudnych i kryzysowych, uczyli się budować emocjonalne wsparcie w zespołach.
Każde spotkanie było przestrzenią uważności, wymiany doświadczeń i praktycznych narzędzi, które można wdrażać od razu – bez dodatkowych zasobów, sprzętu czy specjalnych warunków.
Biblioteka jako przestrzeń dobrostanu
Wypalenie zawodowe w sektorze bibliotecznym nie jest abstrakcyjnym zagrożeniem – to realne doświadczenie wielu pracowników. Bibliotekarze pełnią dziś rolę edukatorów, animatorów, mediatorów, przewodników po świecie informacji, a często także osób wspierających społeczność w sytuacjach kryzysowych. To praca wymagająca empatii, elastyczności i odporności. od zawsze były miejscem wiedzy i spotkania. Dziś coraz częściej stają się również przestrzenią wsparcia psychicznego, budowania odporności i rozwijania kompetencji emocjonalnych. Projekt Biblioteka Dobrostanu to krok w stronę takiego właśnie myślenia o roli bibliotek – jako instytucji, które dbają nie tylko o użytkowników, ale także o własne zespoły. Dzięki temu projektowi wiemy, że profilaktyka wypalenia jest potrzebna w każdej bibliotece – niezależnie od wielkości i lokalizacji, że zespoły chcą rozmawiać o emocjach, obciążeniach i granicach a wspólne praktyki uważności i regulacji pomagają budować zdrowsze środowisko pracy.
Efekty projektu
Choć projekt trwał zaledwie pół roku, przyniósł trwałe rezultaty: wzmocnił świadomość dobrostanu w zespołach, dostarczył praktycznych narzędzi do codziennej pracy, otworzył dyskusję o emocjach i przeciążeniu, zbudował fundament pod dalsze działania profilaktyczne, pokazał, że biblioteki – niezależnie od skali – mogą być miejscem troski, uważności i zdrowych relacji.
Workbook „Biblioteka Dobrostanu” – narzędzie do dalszej pracy
Ważnym elementem projektu jest również workbook, który można pobrać poniżej. To praktyczne narzędzie wspierające rozwój kompetencji związanych z dobrostanem, rezyliencją i budowaniem poczucia własnej wartości. Prowadzi użytkownika krok po kroku przez ćwiczenia pomagające zauważyć własne zasoby, zrozumieć sygnały przeciążenia, wzmocnić zdrowe rutyny oraz rozwijać umiejętność regulacji emocji. zaprojektowany tak, aby mógł służyć zarówno indywidualnej refleksji, jak i pracy zespołowej — jako materiał do spotkań, mikro‑warsztatów czy rozmów o dobrostanie w bibliotekach. To narzędzie, które ma wspierać trwałość efektów projektu i umożliwiać kontynuację pracy nad dobrostanem także po zakończeniu cyklu warsztatów.
Projekt BIBLIOTEKA DOBROSTANU zrealizowano dzięki stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
